خانه

هدایت در ساموا

 رضا فرمند

ساموا Samois در آبهایش،

در اردک‌ها و درخت‌هایش جوان مانده است

و پل‌اش را هم بازسازی کرده‌اند.

*

آبجو را با غلغل‌های آب سن فرو می‌دهم

و دست و پا زدن‌ها را از نگاه‌ام پاک می‌کنم

و چشمم را آرام آرام به گسترای سن پرت می‌کنم

*

هدایت، بار نخست که اینجا را دید

در بستگی‌هایش فشرده شده بود؛

و ژرفایی می جست که خود را رها کند.

*

از کشتی‌بانی ژرفای آب را پرسیدم

گفت: بستگی دارد

در میانه‌ها، پنج متر می‌شود.

*

آب تا چشم کار می‌کند، پُرکشش و سبز است

و مخمل مرگ در همه ‌جای هوا گسترده است.

هدایت شاید با خود گفته باشد

که آدمی، اینجا، شاید زیاد نمیرد.

*

هم‌ اینک!

کشتییی چون پُلی بلند، از پهنای سن می‌گذرد

و ژرفای هول‌آورش را شیار می‌دهد.

***

چه خوب که اینجا، گردشگاهِ دلدادگان است

مگرنه آن شب، اُردک‌ها که نمی‌توانستند

هدایت را با واژه‌های کبودش

از آب بیرون کشند.

ساموا ۲۸ ژوئیه ۲۰۰۵

--------------------------

* Samois

ساموا روستایی‌است نزدیک فونتین‌بلو Fontainbleau و فونتین‌بلو، شهری ست در ۶۰ کیلومتری جنوب پاریس. در اینجا بود که هدایت در ۲۸ آوریل سال ۱۹۲۸ با شیرجه زدن به رود سن که از این روستا می گذرد برای نخستین بار دست به خودکشی زد. هدایت برای دیدن عموی‌اش که در آن زمان در این شهر می زیست به آنجا رفته بود. هدایت را گویا جوانی که با یارش خلوت کرده بود، نجات می‌دهد و تا آدرس عموی‌اش را نمی‌گیرد رهایش نمی کند. بعدها در بازگویی این رویداد تلخ، هم هدایت و هم عموی‌اش نام رودی را که هدایت خود را به آن انداخته بود از روی اشتباه، رود مارن ذکر می کنند. در این باره و در باره‌ی نخستین اقدام به خودکشی هدایت نگاه کنید به مقاله‌ی «کمدی دراماتیک فانتین‌بلو» نوشته‌ی ناصر پاکدامن.

و اما چرا این اشتباه روی داده‌است؟

فونتین‌بلو و ساموا در دپارتمان سن و مارن Seine-et-Marne قرار دارد. اینسوی و آنسوی فونتین‌بلو و ساموا تابلوهایی که رویش «سن و مارن» نوشته شده دیده می‌شود. شاید با خواندن همین تابلوهاست که هدایت و عموی‌اش گمان برده‌اند که رودی که از ساموا می‌گذرد رود مارن است.